The Churning of the Milk Ocean
Text 1
śrī-śuka uvāca
pīte gare vṛṣāṅkeṇa
prītās te ’mara-dānavāḥ
mamanthus tarasā sindhuṁ
havirdhānī tato ’bhavat
Text 2
tām agni-hotrīm ṛṣayo
jagṛhur brahma-vādinaḥ
yajñasya deva-yānasya
medhyāya haviṣe nṛpa
Text 3
tata uccaiḥśravā nāma
hayo ’bhūc candra-pāṇḍuraḥ
tasmin baliḥ spṛhāṁ cakre
nendra īśvara-śikṣayā
Text 4
tata airāvato nāma
vāraṇendro vinirgataḥ
dantaiś caturbhiḥ śvetādrer
haran bhagavato mahim
Text 5
airāvaṇādayas tv aṣṭau
dig-gajā abhavaṁs tataḥ
abhramu-prabhṛtayo ’ṣṭau ca
kariṇyas tv abhavan nṛpa
Text 6
kaustubhākhyam abhūd ratnaṁ
padmarāgo mahodadheḥ
tasmin maṇau spṛhāṁ cakre
vakṣo-’laṅkaraṇe hariḥ
tato ’bhavat pārijātaḥ
sura-loka-vibhūṣaṇam
pūrayaty arthino yo ’rthaiḥ
śaśvad bhuvi yathā bhavān
Text 7
tataś cāpsaraso jātā
niṣka-kaṇṭhyaḥ suvāsasaḥ
ramaṇyaḥ svargiṇāṁ valgu-
gati-līlāvalokanaiḥ
Text 8
tataś cāvirabhūt sākṣāc
chrī ramā bhagavat-parā
rañjayantī diśaḥ kāntyā
vidyut saudāmanī yathā
Text 9
tasyāṁ cakruḥ spṛhāṁ sarve
sasurāsura-mānavāḥ
rūpaudārya-vayo-varṇa-
mahimākṣipta-cetasaḥ
Text 10
tasyā āsanam āninye
mahendro mahad-adbhutam
mūrtimatyaḥ saric-chreṣṭhā
hema-kumbhair jalaṁ śuci
Text 11
ābhiṣecanikā bhūmir
āharat sakalauṣadhīḥ
gāvaḥ pañca pavitrāṇi
vasanto madhu-mādhavau
Text 12
ṛṣayaḥ kalpayāṁ cakrur
ābhiṣekaṁ yathā-vidhi
jagur bhadrāṇi gandharvā
naṭyaś ca nanṛtur jaguḥ
Text 13
meghā mṛdaṅga-paṇava-
murajānaka-gomukhān
vyanādayan śaṅkha-veṇu-
vīṇās tumula-niḥsvanān
Text 14
tato ’bhiṣiṣicur devīṁ
śriyaṁ padma-karāṁ satīm
digibhāḥ pūrṇa-kalaśaiḥ
sūkta-vākyair dvijeritaiḥ
Text 15
samudraḥ pīta-kauśeya-
vāsasī samupāharat
varuṇaḥ srajaṁ vaijayantīṁ
madhunā matta-ṣaṭpadām
Text 16
bhūṣaṇāni vicitrāṇi
viśvakarmā prajāpatiḥ
hāraṁ sarasvatī padmam
ajo nāgāś ca kuṇḍale
Text 17
tataḥ kṛta-svastyayanotpala-srajaṁ
nadad-dvirephāṁ parigṛhya pāṇinā
cacāla vaktraṁ sukapola-kuṇḍalaṁ
savrīḍa-hāsaṁ dadhatī suśobhanam
Text 18
stana-dvayaṁ cātikṛśodarī samaṁ
nirantaraṁ candana-kuṅkumokṣitam
tatas tato nūpura-valgu śiñjitair
visarpatī hema-lateva sā babhau
Text 19
vilokayantī niravadyam ātmanaḥ
padaṁ dhruvaṁ cāvyabhicāri-sad-guṇam
gandharva-siddhāsura-yakṣa-cāraṇa-
traipiṣṭapeyādiṣu nānvavindata
Text 20
nūnaṁ tapo yasya na manyu-nirjayo
jñānaṁ kvacit tac ca na saṅga-varjitam
kaścin mahāṁs tasya na kāma-nirjayaḥ
sa īśvaraḥ kiṁ parato vyapāśrayaḥ
Text 21
dharmaḥ kvacit tatra na bhūta-sauhṛdaṁ
tyāgaḥ kvacit tatra na mukti-kāraṇam
vīryaṁ na puṁso ’sty aja-vega-niṣkṛtaṁ
na hi dvitīyo guṇa-saṅga-varjitaḥ
Text 22
kvacic cirāyur na hi śīla-maṅgalaṁ
kvacit tad apy asti na vedyam āyuṣaḥ
yatrobhayaṁ kutra ca so ’py amaṅgalaḥ
sumaṅgalaḥ kaśca na kāṅkṣate hi mām
Text 23
evaṁ vimṛśyāvyabhicāri-sad-guṇair
varaṁ nijaikāśrayatayāguṇāśrayam
vavre varaṁ sarva-guṇair apekṣitaṁ
ramā mukundaṁ nirapekṣam īpsitam
Text 24
tasyāṁsa-deśa uśatīṁ nava-kañja-mālāṁ
mādyan-madhuvrata-varūtha-giropaghuṣṭām
tasthau nidhāya nikaṭe tad-uraḥ sva-dhāma
savrīḍa-hāsa-vikasan-nayanena yātā
Text 25
tasyāḥ śriyas tri-jagato janako jananyā
vakṣo nivāsam akarot paramaṁ vibhūteḥ
śrīḥ svāḥ prajāḥ sakaruṇena nirīkṣaṇena
yatra sthitaidhayata sādhipatīṁs tri-lokān
Text 26
śaṅkha-tūrya-mṛdaṅgānāṁ
vāditrāṇāṁ pṛthuḥ svanaḥ
devānugānāṁ sastrīṇāṁ
nṛtyatāṁ gāyatām abhūt
Text 27
brahma-rudrāṅgiro-mukhyāḥ
sarve viśva-sṛjo vibhum
īḍire ’vitathair mantrais
tal-liṅgaiḥ puṣpa-varṣiṇaḥ
Text 28
śriyāvalokitā devāḥ
saprajāpatayaḥ prajāḥ
śīlādi-guṇa-sampannā
lebhire nirvṛtiṁ parām
Text 29
niḥsattvā lolupā rājan
nirudyogā gata-trapāḥ
yadā copekṣitā lakṣmyā
babhūvur daitya-dānavāḥ
Text 30
athāsīd vāruṇī devī
kanyā kamala-locanā
asurā jagṛhus tāṁ vai
harer anumatena te
Text 31
athodadher mathyamānāt
kāśyapair amṛtārthibhiḥ
udatiṣṭhan mahārāja
puruṣaḥ paramādbhutaḥ
Text 32
dīrgha-pīvara-dor-daṇḍaḥ
kambu-grīvo ’ruṇekṣaṇaḥ
śyāmalas taruṇaḥ sragvī
sarvābharaṇa-bhūṣitaḥ
Text 33
pīta-vāsā mahoraskaḥ
sumṛṣṭa-maṇi-kuṇḍalaḥ
snigdha-kuñcita-keśānta-
subhagaḥ siṁha-vikramaḥ
amṛtāpūrṇa-kalasaṁ
bibhrad valaya-bhūṣitaḥ
Text 34
sa vai bhagavataḥ sākṣād
viṣṇor aṁśāṁśa-sambhavaḥ
dhanvantarir iti khyāta
āyur-veda-dṛg ijya-bhāk
Text 35
tam ālokyāsurāḥ sarve
kalasaṁ cāmṛtābhṛtam
lipsantaḥ sarva-vastūni
kalasaṁ tarasāharan
Text 36
nīyamāne ’surais tasmin
kalase ’mṛta-bhājane
viṣaṇṇa-manaso devā
hariṁ śaraṇam āyayuḥ
Text 37
iti tad-dainyam ālokya
bhagavān bhṛtya-kāma-kṛt
mā khidyata mitho ’rthaṁ vaḥ
sādhayiṣye sva-māyayā
Text 38
mithaḥ kalir abhūt teṣāṁ
tad-arthe tarṣa-cetasām
ahaṁ pūrvam ahaṁ pūrvaṁ
na tvaṁ na tvam iti prabho
Texts 39-40
devāḥ svaṁ bhāgam arhanti
ye tulyāyāsa-hetavaḥ
satra-yāga ivaitasminn
eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
iti svān pratyaṣedhan vai
daiteyā jāta-matsarāḥ
durbalāḥ prabalān rājan
gṛhīta-kalasān muhuḥ
Texts 41-46
etasminn antare viṣṇuḥ
sarvopāya-vid īśvaraḥ
yoṣid-rūpam anirdeśyaṁ
dadhāra-paramādbhutam
prekṣaṇīyotpala-śyāmaṁ
sarvāvayava-sundaram
samāna-karṇābharaṇaṁ
sukapolonnasānanam
nava-yauvana-nirvṛtta-
stana-bhāra-kṛśodaram
mukhāmodānuraktāli-
jhaṅkārodvigna-locanam
bibhrat sukeśa-bhāreṇa
mālām utphulla-mallikām
sugrīva-kaṇṭhābharaṇaṁ
su-bhujāṅgada-bhūṣitam
virajāmbara-saṁvīta-
nitamba-dvīpa-śobhayā
kāñcyā pravilasad-valgu-
calac-caraṇa-nūpuram
savrīḍa-smita-vikṣipta-
bhrū-vilāsāvalokanaiḥ
daitya-yūtha-pa-cetaḥsu
kāmam uddīpayan muhuḥ






